ENDÜSTRİYEL ERGONOMİ RİSK ANALİZİ

ÜRETİM İSTASYONLARI ERGONOMİ RİSK ANALİZİ

(ELLE KALDIRMA VE ELLE TAŞIMA ERGONOMİ RİSK ANALİZİ)

ERGONOMİ RİSK ANALİZİ REHBER SEÇİMİNDE ÖNERİLER

1-Elle Yük Kaldırma İşlerinde Hangi Ergonomi Rehberine Göre Ergonomi Risk Analizi Yapmalıyım?  REVİZE NIOSH YÜK KALDIRMA DENKLEMİ METODU

2-Yük Kaldırmaksızın Uzanmaya sebep olan Zorlayıcı Duruşların olduğu işlerde Hangi Ergonomi Rehberine Göre Ergonomi Risk Analizi Yapmalıyım?  REBA (RAPID ENTIRE BODY ASSESSMENT) METODU

3-Montaj Hatlarında Mesleki Tekrarlamalı Hareketlerin olduğu işlerde Hangi Ergonomi Rehberine Göre Ergonomi Risk Analizi Yapmalıyım?  OCRA (OCCUPATIONAL REPETETİV ACTİON INDEX) METODU

4-Ofislerde Çalışmalarda Ergonomi Rehberine Göre Ergonomi Risk Analizi Yapmalıyım?  ROSA (RAPID OFFFİCE STRAIN ASSESSMENT) METODU

5- Ergonomi Risk Analizi için anket olarak ne kullanabilirim? CORNELL KAS İSKELET SİSTEMİ RAHATSIZLIĞI TARAMASI (CMDQ) ANKETİ  ve GENİŞLETİLMİŞ NORDİC KAS İSKELET SİSTEMİ ANKETİ

Amaç :Ergonomi istasyonunun Üretim İstasyonlarının Ergonomi Riskleri yönünden incelenerek iyileştirme önerilerinin oluşturulması

Uygulanan Metodoloji:Revize NIOSH Yük Kaldırma Denklemi ve REBA (Rapid Entire Body Assessment)
Metodu

Çalışma sırasında uygulanan süreç: Dr.Hasan Hüseyin Tokgöz Şirket Merkezinizde Elle Kaldırma ve Taşıma Ergonomi Eğitimini verecektir. İşletme hakkında bilgi aınacaktır. Ayrıca ortam gözetimi raporu hakkında işletmeden bilgi alınacaktır.

Eğitim sonunda Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması (CMDQ) Anketi düzenlenerek mevcut ağrı haritasını çıkarılacaktır. Kamera kaydı, fotoğraf çekimi yapılacaktır.
Ofislerde Ergonomi İstasyonlarında çalışan personellere Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması
(CMDQ) Anketi ve Genişletilmiş Nordic Kas İskelet Sistemi Anketi ile ilgili soruların olduğu anket düzenlenecektir.
Ziyaret süresince işletmeden alınan Kamera kaydı ve fotoğraf çekimleri incelenerek en zorlayıcı duruşlar
tespit edilerek NIO rehberine göre Rosa skorlaması yapılacaktır.

İşletmeyle ortak belirlenecek Ofis Ergonomisi istasyonlarında Ofis Faaliyetinin olduğu bölgelerde Revize NIOSH Elle Kaldırma Denklemi metodu ile Hesaplamalar yapılarak iyileştirilmesi gereken bölgeler tespit edilecektir. REBA (Rapid Entire Body Assessment) Metodu ile de zorlayıcı duruşlar tespit edilecektir.
Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması (CMDQ) Anketi sonuçları, Revize NIOSH Elle Kaldırma Denklemi ve REBA (Rapid Entire Body Assessment) Metodu ile Ergonomi Risk Analizi metodu ve Ergonomi İyileştirme önerileri raporlanarak Ergonomi Risk Analizi düzenlenecektir.

KULLANILACAK YÖNETMELİK VE METODOLOJİLER

1. REBA (Rapid Entire Body Assessment) Metodu
2. NIOSH Yük Kaldırma Denklemi
3. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği,
4. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İsg Yönetmeliği
5. Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması (CMDQ) Anketi

Bu yöntemlerle, çalışma duruşlarında ne düzeyde bozukluklara yol açtığı ve bu bozuklukların vücutta hangi bölgelerde ne düzeyde rahatsızlık oluşturduğu incelenecektir.

Bu amaçla, iki yöntemin verileri kullanılarak ikili lojistik regresyon analizi uygulanacak ve ofislerin risk düzeyleri ile ofis çalışanların kas-iskelet sistemlerinde hissettikleri rahatsızlıklar arasındaki ilişki incelenecektir. Ergonomik açıdan riskli durumlarda bulunan ofislerde çalışanların; boyun, omuz ve sırt bölgelerinde hissettikleri rahatsızlıkların yoğun klavye, fare, ekran ve telefon kullanımından kaynaklı ofis risk düzeyi ile önemli bir ilişkiye sahip oldukları tespit edileceltir.
Veri toplama aşamasında, ROSA gözlem formunu ve Cornell Anketini tek dokümanda birleştiren bir kayıt formu tasarlanmıştır. Dört bölümden oluşan veri kayıt formunun ilk üç bölümü Cornell Anketi soruları, son bölüm ise REBA tekniği çerçevesinde değerlendirilen ofis ekipmanlarına ve bunları kullanım sürelerine ait bilgileri içermektedir.

REBA (RAPID ENTIRE BODY ASSESSMENT) METODU

REBA(Tüm vücut değerlendirme metodu) yöntemi statik olsun dinamik olsun tüm vücut faaliyetleri
esnasında çalışanın duruşunu analiz ederek mesleki kas ve iskelet rahatsızlıklarına neden olabilecek
çalışma şeklinin saptanmasına ve önlem alınmasına olanak sağlayan gözleme dayalı bir duruş analiz
metodudur

REBA Hignett (Nottingham Şehir Hastanesi, Nottingham, Birleşik Krallık) ve McAtamney (COPE, İş
Sağlığı ve Ergonomi Hizmetleri Ltd., Nottingham, Birleşik Krallık) adlı iki ergonomist tarafından metal
sektörü için kullanılagelen OWAS (Ovako Working Posture Analysis System(Ovako çalışma duruşu
analizi)) metodunu temel alan RULA(Rapid Upper Limb Assessment(Üst vücut değerlendirme yöntemi))
yönteminin üzerine bina edilerek geliştirilmiştir.

REBA, 1995`de Avustralya Ergonomi Derneğinin Konferansında sunulmuş, 2000 yılında da
yayımlanmıştır. REBA yöntemi tüm vücut duruşunu dikkate alarak değerlendirme yapar.
REBA yöntemini uygulamak üzere ve duruş analizleri yapmak için çalışmanın fotoğraf veya video ile
analiz edilmesi önerilir. Elde edilen görüntülerden sık tekrarlanan, daha çok fiziksel kuvvet gerektiren,
işçiyi daha çok zorlayan, daha çok zaman alan hareket seçilerek duruş analizi yapılır.
REBA yönteminde analiz edilecek duruş esnasında boynun, gövdenin, bacakların, üst kol ve alt kolun
anlık duruşu dikkate alınarak duruşlara puanlar vermek yoluyla risk skoru belirlenir. REBA yönteminde
uygulama kolaylığı sağlamak adına “REBA Çalışan Değerlendirme Formu” kullanılmaktadır.
REBA yönteminde puanlama Tablo A, Tablo B ve Tablo C adı verilen üç tablo ile gerçekleştirilir. Tablo
A değeri, incelenen duruşa ait boyun, gövde ve bacak analizleri ile ortaya koyulur. Vücudun duruş
esnasında aldığı açısal değerlere ve duruş şekline göre puanlar verilir. Tablo A değeri bulunduktan sonra
Tablo C’ de yerine koyulmak üzere Puan A değeri bulunur. Puan A değeri, Tablo A değerine Kuvvet/Yük
Puanının eklenmesiyle bulunur.
REBA metodu uygulanırken ilk olarak Boyun, Gövde, Bacak puanlarını kapsayan Tablo A değerini
bulmak gerekmektedir;
Boynun duruşu belirlenirken dikeyle öne ve arkaya doğru boynun 0 derece ile 20 derece arasındaki
duruşu için +1 puan, 20 dereceden daha büyük açıyla yapılan boyun duruşu için +2 puan verilir. Bu
puanlara ek olarak boyun kendi ekseni etrafında döndürülüyor veya yana doğru çevriliyorsa +1 puan
daha verilir.

Gövde ile ilgili risk skoru belirlenirken gövde dik konumda(0 derece) +1 puan olarak değerlendirilir. 0
derece ile20 dereceye kadar gövdenin eğilmesi +2 olarak puanlanırken 20 derece ile 60 derece
arasında +3, 60 dereceden daha fazla bir eğilme söz konusuysa +4 puan verilmektedir. Boyunda
olduğu gibi gövdenin de ekseni etrafında dönmesi veya eğilmesi durumunda +1 puan daha eklenerek
elde edilen değer Tablo A’da yerine koyulur.

Adım 3’de görüldüğü üzere bacaklar eğer normal duruş olarak nitelendirilen iki ayak yere basıyor
konumda ise +1 puan verilecek olup dizde 30 derece ve 60 derece arasında bir bükülme söz konusu ise
bu puana +1 puan daha, 60 dereceden fazla bükülme varsa +2 puan daha eklenecektir. Tek ayak yere
basıyor konumda ise ilk olarak +2 puan verilecek olup dizde 30 derece ve 60 derece arasında bir
bükülme varsa bu puana +1 puan daha, 60 dereceden fazla bükülme varsa +2 puan daha eklenecektir.

Yukarıda ifade edilen boyun, gövde ve bacak analizlerini yapılarak Tablo A’dan elde edilen “Duruş
Puanı” na, “Kuvvet/Yük Puanı” eklenerek “Puan A” değeri bulunur;
Çalışılan iş parçasının, malzemenin ağırlığı 5 kg’dan az ise 0 puan olarak değerlendirilir. Ağırlık 5 kg
ve 10 kg arasında ise +1 puan eklenmekte olup 5 kg’dan fazla ise +2 puan eklenir. Ağırlığın yanı sıra
ani, değişken bir kuvvet uyguluyorsa +1 puan daha eklenerek Kuvvet/Yük puanı bulunmalıdır.

REBA metodu uygulanırken ikinci aşama “Kol ve El Bileği Analizleri” ile Tablo B değerinin
hesaplanmasıdır;
 Üst kol aşağıya sarkıtılmış şekilde serbest şekilde (0 derece açıyla) konumlanması ile öne veya arkaya
doğru 20 dereceye kadar duruşu arasında +1 puan vermektedir.. Geriye doğru 20 dereceden fazla
kolun hareketi +2 puandır. Öne doğru 20-45 derece arasındaki kolun duruşu için +2, 45-90 derece
arasındaki duruşu için +3, 90 dereceden daha yüksek açılı duruşlar için +4 puan verilerek Üst Kol
Puanı belirlenmektedir. Üst kol duruşu belirlenirken omuzlar yukarı doğru kaldırılmışsa veya kollar
yana doğru açılarak iş yürütülüyorsa 1 puan daha Üst Kol Puanına eklenir. Kol bir yerden destek
alıyor ise belirlenen değerden 1 puan çıkartılmalıdır.

Alt kolun 60 derece ile 100 derece arasındaki duruşu en az riskli duruş olarak değerlendiriliyor olup +1
puan verilmektedir. 0-60 derece arasında veya 100 derecenin üstünde konumlandırılıyorsa +2 puan
verilerek Alt Kol Puanı hesaplanmaktadır.

El Bileği Puanı düz duruşundan aşağı veya yukarı doğru 15 derecelik açıya kadar olan duruşu +1 puan, 15
derecenin üstündeki açısal değerlerde ise +2 puan olarak değerlendirilmektedir. El bileği yana doğru
eğiliyor veya döndürülerek kullanılıyorsa hesaplanan puana +1 puan daha eklenmektedir.

Kol ve El bileği analizleri yapılmak suretiyle elde edilen Tablo B değerine ek olarak kavramanın zorluk
derecesine göre “Kavrayış Puanı” eklenir;
 Çalışılan parça sağlıklı bir şekilde kolayca kavranabiliyorsa puan eklenmemektedir.
 İdeal tutuş ve kavrama mümkün ama kabul edilebilir olarak görülüyorsa +1 puan eklenmelidir.
 Elde tutmak bir şekilde mümkün ancak kabul edilebilir bir kavrama söz konusu değilse +2 puan
eklenmelidir.

Tablo A değeri ve Tablo B değeri Tablo C’ de birleştirilerek Tablo C puanı elde edilir. Tablo C
puanına hareketin ne sıklıkta ve hangi koşullarda yerine getirildiğini ifade eden “Aktivite Skoru”
da eklenir.

Reba Risk Derecesi Puanlama:
1 = kabul edilebilir risk
2-3 = düşük risk, önlem gerekebilir
4-7 = orta risk, araştırma ve hızlı yöntem
8-10 = yüksek risk, incele ve önlem al
11+ =çok yüksek risk, önlem al
REBA Risk Derecelendirmesine göre faaliyetin risk seviyesi belirlenmiş olur.

REVİZE NIOSH YÜK KALDIRMA DENKLEMİ

İşyerlerinde yük kaldırma, tutma ve taşıma çalışanları en çabuk yoran, en çok zorlayan ve en çok sağlık
sorunlarına neden olmaktadır. NIOSH kaldırma denklemi yöntemi ile çalışanların yükleri kaldırma, taşıma
esnasındaki ergonomik riskleri belirlenebilmektedir. Araştırmacılar deneylerine ve hesaplarına göre farklı
sınır değerleri önermişlerdir.


Bu sınır farklılıkları çalışanın cinsiyeti, yaşı, kaldırılacak yükün geometrisi, kişinin hareket serbestliği,
yükü tutmaya yarayacak kulpların, tutamakların oluşu gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır.
İş yeri ve iş akışını düzenlemekle görevli mühendis mevcut yöntemler arasında kendi koşullarına en yakın
olan yönteme göre sınır değer hesaplarını yapabilir.

Ancak burada elde edilecek sonuçlarında kesin matematik sonuçlar gibi bir sonuç olmadığı, kişilerin
bireysel ve bireylerarası performans farklılıkları daima göz önünde tutulmalıdır. Özellikle iş yüklerinin
düzeyini belirleyip, işçilerin performansını birbiriyle karşılaştırmada ve sağlık sorunları oluşturacak aşırı
zorlanmaları önceden görüp engellemede bu yöntemlerden yararlanmak gereklidir (Babalık, 2007).
Endüstride sağlık sorunlarının önlenmesi için ilk adım, sağlık sorunlarına yol açan etmenlerin saptanması
olmalıdır. Bu meslek kaldırma görevlerini değerlendirmek için kullanırken ergonomistler revize NIOSH
kaldırma denkleminin çok korumacı doğası olduğunu kabul etmişlerdir. Bu amaçla NIOSH Kaldırma Eşiti

işyeri hekimlerinin kolaylıkla kullanabileceği bir araç olabilir (Potvin, 2012).
Tavsiye Edilen Ağırlık Sınırı (TAS)
TAS (RWL) altı adet görev değişkeninin aldığı değerlerin çarpımı ile oluşmaktadır. Denklemde bazı sabit
değerler belirlenmiştir. Bu değerler, sağlıklı bir çalışanın 8 saat boyunca kaldırma ile ilişkili yaptığı
işlerden gelen değerlerdir. TAS hesaplamasında Denklem 1 deki hesaplama kullanılmaktadır.
RWL = LC x HM x VM x DM x AM x FM x CM (1)
Burada LC (yük sabiti), yaşa ve cinsiyete göre farklı olan, maksimum omurga bası yükü «kompresyon
yükü» nün sabit faktör 6.76 kg/kN ile çarpılması ile elde edilir. Tablo 1’den bu değerler elde edilir.

Kaldırma Indeksi :
Kaldırma görevi ile ilgili göreceli stresin hesaplanabilmesi için NIOSH Kaldırma İndeksi (Kİ)
kullanılmaktadır. Bu indeks, kaldırılan ağırlığın, Tavsiye Edilen Ağırlık Sınırı’na oranıdır.

Kaldırma Indeksi iki veya daha fazla cismin göreceli tehlikelerinin belirlenmesi ya da ergonomik
müdahaleler açısından kaldırma işlemlerinin sıralanması amacıyla kullanılmaktadır. NIOSH iş
süreçlerinde kaldırma indeksi’nin 1’in üzerinde olmasının bel ağrılarının görülme sıklığını artırdığını
belirtmektedir. Bu nedenle kaldırma işleminin gerçekleştirildiği iş süreçlerinin kaldırma indeksi 1 ’in
altında olacak biçimde planlanması gerekmektedir. Kaldırma Indeksi’nin 1 ile 3.0 arasında bulunması, işin
tehlikeli olduğunu ve ergonomik düzenleme gerektirdiğini, 3.0’ın üzerinde bulunması ise işin çok tehlikeli
olduğunu ve acil ergonomik düzenlemenin zorunlu olduğunu anlatmaktadır.

Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması (CMDQ) Anketi

CMDQ anketi vücut duruşlarını, cinsiyeti, işin yapılış biçimini göz önüne alarak vücutta oluşan ağrıların
şiddet ve sıklığını dikkate alır.

Ankette 19 ayrı vücut bölgesinin son 1 hafta içinde ne düzeyde ve ne sıklıkta rahatsızlık verdiği seçenekler halinde sunulur ve kişilerden kendilerine uygun olanı seçmeleri istenir.

Aşağıda grafiği verilen 4 grup sorudan,19 vücut bölgesinin her biri için verilen cevaplar ile her bir bölgeye ait risk
puanı hesaplanmaktadır. CMDQ risk puanı hesaplamada verilen cevaplara karşılık gelen değerler
birbirleriyle çarpılır. Örneğin; boyun bölgesinde “Ağrıyı hafta boyunca 1-2 kez hissettim, orta şiddetliydi,
işime biraz engel oldu” seçenekleri işaretli gözlem için boyun risk puanı 1,5*2*2 = 6 olarak bulunur.
Bu çalışmada, hem sağ hem sol tarafı için ayrı ayrı doldurulan omuz, üst kol, ön kol, bilek, üst bacak, diz, alt
bacak bölgeleri risk değerleri arasında iki taraftaki risk puanları toplamı bölgenin risk puanı olarak alınmıştır.
Araştırma yapılacak çalışanlar tarafından doldurulan anket sonuçlarına göre toplam şikâyetler üzerinden vücut bölgelerinin verdiği rahatsızlıkların yüzde ağırlıkları Tabloda sunulmuştur. Tablo incelendiğinde uzun saatler boyunca
masa başı çalışmadan kaynaklı olduğu düşünülen boyun rahatsızlıkları ile sandalye-masa yüksekliği
uyumsuzluğundan ve uzun süren bilgisayar kullanımından kaynaklanması muhtemel sırt ve bel rahatsızlıkları
en yüksek yüzdeleri aldıkları görülür.

Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması (CMDQ) Anket Formları

  1. Standing workers, male version

  2. Standing workers, female version

  3. Sedentary workers, male version

  4. Sedentary workers, female version

 

 

 

 

İLETİŞİM BİLGİLERİMİZ
Tokgöz İş Sağlığı Eğitim Danışmanlık Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi

Ofis Telefonu: 0 (232) 503 08 51 - 0 (232) 441 33 42

WhatsApp, SMS, Mobil Telefon: 0 (532) 516 96 76
İsmet Kaptan Mah. 1372 Sk. No:15/11 Nüket Hanım İş Merkezi Çankaya Konak -İZMİR TÜRKİYE

E-mail : info@tokgozgroup.com

www.tokgozgroup.com l www.lejyonella.com l www.sebiltemizligi.org l www.ergonomiriskanalizi.com

TOKGÖZ İŞSAĞLIĞI EĞİTİM DANIŞMANLIK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ © 2009 Tokgozgroup.com